Ի՞նչ է ալերգիկ ռինիտը
«Ռինիտ» բառը համընդհանուր տերմին է, որը մատնանշում է քթի անցուղիների բորբոքումը: Բորբոքման արդյունքում կարող են դիտվել մի շարք տհաճ ախտանիշներ, այդ թվում՝ փռշտոց, քոր, քթի փակվածություն, քթահոսություն և հետքթային լորձային հոսք (լորձի արտահոսքի զգացում կոկորդի հետին պատով):
Ռինիտի կարճատև դրվագները սովորաբար առաջանում են շնչառական ուղիների վիրուսային վարակների պատճառով, ինչպիսին է սովորական մրսածությունը:
Ալերգիկ ռինիտը առաջանում է օդում առկա մասնիկների նկատմամբ ալերգիկ բորբոքային ռեակցիայի պատճառով: Քրոնիկ (երկարատև) ռինիտը սովորաբար առաջանում է ալերգիայի հետևանքով, սակայն այն կարող է առաջանալ նաև որոշ դեղամիջոցների չափից ավելի օգտագործման հետևանքով, ինչպիսիք են անոթասեղմիչ սփրեյները:
Ո՞վքեր կարող են հիվանդանալ ալերգիկ ռինիտով
Ալերգիկ ռինիտով կարող են հիվանդանալ ցանկացած տարիքի մարդիկ, մարդկության մոտավորապես 20%-ը ունի ալերգիկ ռինիտ: Զարգացման ռիսկը բարձր է ասթմա կամ էկզեմա ունեցող մարդկանց մոտ, ինչպես նաև ասթմայի կամ ալերգիկ ռինիտի ընտանեկան պատմություն ունեցող մարդկանց մոտ:
Ալերգիկ ռինիտը կարող է սկսվել ցանկացած տարիքում, թեև առաջին անգամ ախտանշաններն ի հայտ են գալիս մանկական կամ սեռահասունության շրջանում: Ախտանիշները հաճախ առավել սուր են արտահայտվում երեխաների և 30-40 տարեկան մարդկանց մոտ: Այնուամենայնիվ, ախտանիշների սրությունը հակված է փոխվել մարդու ողջ կյանքի ընթացքում: Որոշ մարդկանց մոտ լինում են ժամանակաշրջաններ, երբ նրանք ընդհանրապես չեն ունենում ախտանիշներ:
Որո՞նք են ալերգիկ ռինիտի առաջացման պատճառները
Ալերգիկ ռինիտի պատճառը քթի ռեակցիան է օդի փոքր մասնիկների նկատմամբ, որոնք կոչվում են ալերգեններ (նյութեր, որոնք առաջացնում են ալերգիկ ռեակցիա): Երբ ալերգենը հայտնվում է շնչառական ուղու ստորադիր հատվածներում, կարող է առաջացնել բրոնխների ալերգիկ բորբոքմամբ ուղեկցվող հիվանդություն՝ բրոնխիալ ասթմա, իսկ կոնտակտի մեջ մտնելով աչքերի լորձաթաղանթների հետ՝ ալերգիկ կոնյունկտիվիտ:
Իմունային համակարգը օրգանիզմը պաշտպանելով շնչառական ուղիներով ներթափանցած օտարածին, վնասակար տարրերից, օրինակ՝ բակտերիաներից, վիրուսներից և տոքսիններից, առաջացնում է ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝ քթահոսություն, քթի խցանում, հետքթային լորձային հոսք, կոկորդի ցավ, ինչպես նաև ականջներում և աչքերում քոր: Ալերգիկ ռեակցիան կարող է ընթանալ նույնատիպ ախտանիշներով՝ ի պատասխան սովորաբար անվնաս հանդիսացող ալերգենների ներթափանցման։
Ալերգիկ ռինիտը կարող է լինել սեզոնային (առաջանում է տարվա որոշակի ժամանակահատվածներում) կամ շուրջտարյա (տարվա մեծ մաս ընթացքում):
Ալերգենները, որոնք առավել հաճախ առաջացնում են սեզոնային ալերգիկ ռինիտ, ներառում են ծառերի, խոտերի և մոլախոտերի ծաղկափոշին։
Շուրջտարյա ալերգիկ ռինիտ առաջացնող հիմնական ալերգեններն են՝ տան փոշու տիզը, խավարասերները, կենդանիների մաշկային թեփը և սնկերը (բորբոս):
Ինչպիսի՞ ախտանշաններ կարող են ի հայտ գալ ալերգիկ ռինիտի ժամանակ
Ալերգիկ ռինիտի ախտանիշները տարբերվում են անձից անձ: Թեև ռինիտ տերմինը վերաբերում է միայն քթի ախտանիշներին, շատ մարդիկ նաև ունենում են ակնային, կոկորդային և ականջային ախտանիշեր: Քունը նույնպես կարող է խանգարվել։ Ախտանիշները կարող են ներառել հետևյալը.
- Քիթ – քթահոսք, քթի խցանում կամ փակվածություն, փռշտոց, քթի քոր, հետքթային լորձային հոսք, համի կորուստ, դեմքի ճնշում կամ ցավ:
- Աչքեր – աչքերի կարմրություն, աչքերում ավազահատիկների զգացում, ստորին կոպերի մաշկի այտուց և մգացում՝ «ալերգիկ փայլ»)։
- Կոկորդ և ականջներ – կոկորդի ցավ, խռպոտ ձայն, ականջներում աղմուկի և բաբախյունի զգացում, կոկորդի կամ ականջների քոր:
- Քուն – բերանային շնչառություն, խռմփոց, հաճախակի արթնացումներ, ցերեկային հոգնածություն, բնականոն գործունեության խանգարում (օրինակ՝ աշխատունակության):
Հետքթային լորձային հոսքը, մշտական քթի փակվածությունը և քնի հետ կապված խնդիրները հիմնականում դիտվում են շուրջտարյա ալերգիկ ռինիտի ընթացքում։
Ինպե՞ս ախտորոշել ալերգիկ ռինիտը
Ալերգենների և այլ հրահրող գործոնների նույնականացում – Ձեր բժիշկը ալերգենների և ալերգիկ ռինիտի այլ հրահրիչների բացահայտման համար կարող է ուղղել հետևյալ հարցերը՝
- Կարո՞ղ եք հիշել, թե որտե՞ղ էիք և ի՞նչ էիք անում նախքան ախտանիշների սկիզբը (օրինակ՝ ժամանակ անցկացնել դրսում կամ կենդանիների շուրջ)
- Նշե՛ք տարվա այն ժամանակը, որի ընթացքում դուք ախտանշաններ եք նկատել
- Ուշադիր ուսումնասիրե՛ք ձեզ մշտապես շրջապատող միջավայրը՝ Ձեր տունը, աշխատավայրը, դպրոցը պոտենցիալ ալերգենների հայտնաբերման համար համար։
- Ձեր բժիշկը կարող է առաջարկել մաշկի թեստավորում, եթե ձեր ախտանիշները չեն վերահսկվում դեղորայքի միջոցով, կամ եթե պարզ չէ, թե ինչն է դրանք առաջացնում:
- Մաշկին անցկացվում են փոքր քանակությամբ տարբեր ալերգեններ և գնահատում, թե որոնք են ռեակցիա առաջացնում:
- Մաշկային թեստերի հակացումցումների դեպքում իրականացվում է արյան միջոցով հետազոտություն, որոնք նույնպես մատչելի են և ինֆորմատիվ։
Ինչպե՞ս է իրականանում ալերգիկ ռինիտի բուժումը
Ալերգիկ ռինիտի բուժումը ներառում է ալերգենների և այլ հրահրող գործոնների ազդեցության նվազեցում՝ դեղորայքային թերապիայի հետ համատեղ: Մարդկանց մեծամասնության համար այս համակցված մոտեցումը կարող է արդյունավետորեն վերահսկել ախտանիշները, իսկ չկառավարվող կամ ծանր դեպքերում կարող է ալերգենային իմունոթերապիան:
1. Խուսափել ալերգեններից – Երբեմն մարդիկ կարող են վերահսկել իրենց ալերգիկ ռինիտը՝ պարզապես խուսափելով այն բաներից, որոնք առաջացնում են ախտանիշները: Օրինակ, եթե կատուների հետ խաղալիս են դրսևորվում ախտանիշները՝ փռշտոց և աչքերի քոր, ապա անհրաժեշտ է երկար ժամանակ սահմանափակել շփումը (որին մարդիկ գրեթե չեն համաձայնում) կամ քանի ժամ առաջ հակահիստամին ընդունել: Այնուամենայնիվ, ալերգեններից շատ ավելի դժվար է խուսափել:
2. Ներքթային կորտիկոստերոիդային հիմքով ցողացիրներ – Դեղորայքը նշանակվում է միայն բժշկի կողմից, հատուկ դեղաչափերով:
3. Օրալ հակահիստամիններ – դեղորայքը նշանակվում է միայն բժշկի կողմից, հատուկ դեղաչափերով:
4. Աչքի կաթիլներ – դեղորայքը նշանակվում է միայն բժշկի կողմից հատուկ, դեղաչափերով:
5. Դեկոնգեստանտները կամ անոթասեղմիչները հասանելի են նաև ցողացիրների տեսքով – դեղորայքը նշանակվում է միայն բժշկի կողմից հատուկ, դեղաչափերով:
6. Ներքթային լվացումներ ֆիզիոլոգիական կամ աղային լուծույթով – դեղորայքը նշանակվում է միայն բժշկի կողմից, հատուկ դեղաչափերով։
7. Ալերգենային իմունոթերապիա – Իմունոթերապիան ներառում է փորձ՝ փոխել մարդու իմունային համակարգի արձագանքը ալերգենների նկատմամբ: