20 Սեպտեմբերի 2025, Շաբաթ

Ավելորդ քաշն ու ճարպակալումը համարվում են առողջապահության ներկայիս ամենաակտուալ գլոբալ խնդիրներից մեկը։ Վերջիններս էապես մեծացնում են քրոնիկ ոչ վարակիչ հիվանդությունների առաջացման և զարգացումների ռիսկը, մասնավորապես՝

• շաքարային դիաբետ
• զարկերակային գերճնշում
• սրտի իշեմիկ հիվանդություն
• լյարդային ոչ ալկոհոլային ստեատոհեպատիտ և այլն

Ըստ վիճակագրական տվյալների՝ աշխարհում ավելի քան 250 միլիոն մարդ տառապում է ճարպակալման տարբեր աստիճաններով, ինչը կազմում է մեծահասակ բնակչության շուրջ 7%-ը։

 

Ճարպակալման տեսակները (ըստ առաջացման պատճառի)

 

1. Առաջնային (ալիմենտար) ճարպակալում

Առաջանում է ստացած և ծախսած էներգիայի միջև անհավասարակշռության պայմաններում՝ ժառանգական նախատրամադրվածության ֆոնին։

Պատճառները՝

• ֆիզիկական պասիվություն
• բարձր կալորիականությամբ, ճարպով հարուստ սնունդ
• անկանոն սննդակարգ

 

2. Երկրորդային (սիմպտոմատիկ) ճարպակալում

Ճարպակալումը հանդիսանում է այլ հիվանդությունների կամ պաթոլոգիկ վիճակների հետևանք, կամ առաջանում է որոշ դեղորայքի ընդունման արդյունքում (օր.՝ կորտիկոստերոիդներ, հակադեպրեսանտներ և այլն)։

 

Քաշի գնահատում

 

Ճարպակալման աստիճանը գնահատելու համար կիրառվում է մարմնի քաշի ինդեքսը (ՄՔԻ, BMI)՝ ըստ հետևյալ բանաձևի՝
BMI = քաշ (կգ) / հասակի քառակուսի (մ²)

• < 18.5 — թերքաշ
• 18.5–24.9 — նորմալ քաշ
• 25.0–29.9 — ավել քաշ
• ≥ 30.0 — ճարպակալում (I, II կամ III աստիճան)

 

Ճարպակալման բուժման ռազմավարությունը

 

Բուժման հիմնական նպատակն է՝ քաշի կայուն և աստիճանական իջեցում՝ օրգանիզմին վնաս չհասցնելու պայմանով։

1. Դիետոթերապիա

• Կալորիականության կրճատում՝ 500–1000 կկալ/օր նվազում՝ հիմնված անձնային հաշվարկի վրա
• Ճարպերի և շաքարների սահմանափակում
• Խորհուրդ է տրվում սննդակարգ, որը հեշտ է իրականացնել, առանց խիստ սահմանափակումների
• Անհատական մոտեցում՝ ըստ սեռի, տարիքի և ֆիզ. ակտիվության մակարդակի

2. Ֆիզիկական ակտիվություն

• Աերոբ վարժություններ՝ առնվազն 150 ր./շաբաթական
• Միջին ուժային ծանրաբեռնվածություն՝ շաբաթական 2–3 օր
• Նպատակ՝ ճարպային զանգվածի նվազեցում, մկանային զանգվածի պահպանում

3. Դեղորայքային բուժում (միայն ըստ բժշկի նշանակման)

• Ցուցված է միայն BMI ≥30 կամ BMI ≥27՝ ուղեկցող հիվանդությունների դեպքում
• Օրինակներ՝
  • Օրլիստատ
  • Լիրագլուտիդ
  • Նալտրեքսոն + բուպրոպիոն
• Անհրաժեշտ է մշտական մոնիտորինգ և կողմնակի ազդեցությունների գնահատում

4. Վիրաբուժական միջամտություն (բարիատրիկ վիրահատություն)

Ցուցված է՝

• BMI ≥40 կամ
• BMI ≥35՝ լուրջ ուղեկցող հիվանդություններով

Տեսակները՝

• Ստամոքսի ծավալի փոքրացում (օր.՝ sleeve գաստրեկտոմիա)
• Բաղադրիչների վերանայում՝ քաշի կայունացման փուլում՝ ճարպային կուտակումների հեռացում

 

Վերջնական նշումներ և խորհուրդներ

• Օպտիմալ է քաշի նվազեցում՝ շաբաթական 0.5–1.0 կգ-ից ոչ ավելի
• Խուսափել «արագ արդյունք» խոստացող միջոցներից և սննդային հավելումներից
• Յուրաքանչյուր ավել կիլոգրամ բացասաբար է անդրադառնում սիրտանոթային, մարսողական, էնդոկրին, վերարտադրողական և նյարդային համակարգերի վրա