Առիթմիա և նախասրտերի ֆիբրիլյացիա (ՆՖ)

1. Ի՞նչ է առիթմիան և նախասրտերի ֆիբրիլյացիան (ՆՖ)

Առիթմիան սրտի նորմալ ռիթմի խանգարումն է, որը կարող է դրսևորվել որպես կծկումների արագացում, դանդաղում կամ անկանոնություն։
Նախասրտերի ֆիբրիլյացիան (ՆՖ) կայուն տախիառիթմիայի ամենահաճախ հանդիպող ձևն է, որի ժամանակ նախասրտերը կծկվում են քաոսային և ոչէֆեկտիվ ձևով։ Փորոքային կծկումների հաճախականությունը կարող է լինել նորմալ, արագացված կամ դանդաղեցված։

2. Առաջացման պատճառները

Նախասրտային ֆիբրիլյացիան կարող է լինել իդիոպաթիկ (առանց հստակ հայտնաբերված պատճառի), սակայն ավելի հաճախ կապված է սրտի օրգանական պաթոլոգիաների կամ համակարգային հիվանդությունների հետ։

Հիմնական պատճառներ․

• Սրտի իշեմիկ հիվանդություն
• Զարկերակային գերճնշում
• Սրտային անբավարարություն
• Սրտի փականային արատներ (հատկապես միտրալ)
• Կարդիոմիոպաթիաներ
• Սուր վիճակներ՝ միոկարդի ինֆարկտ, թոքային զարկերակի թրոմբոէմբոլիա
• Վահանագեղձի հիվանդություններ (հիպերթիրեոզ)
• Էլեկտրոլիտային խանգարումներ
• Ինտոքսիկացիաներ, ներառյալ ալկոհոլային («holiday heart syndrome»)

3. Ռիսկի գործոններ

• Տարիք >65
• Զարկերակային գերճնշում
• Ավելորդ քաշ
• Շաքարային դիաբետ
• Քնի օբստրուկտիվ ապնոե
• Քրոնիկ սթրես
• Բարձր ֆիզիկական կամ հուզական բեռնում
• Ժառանգական նախատրամադրվածություն

4. Տեսակներ և դասակարգում (ESC, AHA/ACC)

• Առաջին անգամ հայտնաբերված
• Պարոքսիզմալ՝ էպիզոդ <7 օր, ինքնուրույն անցնող
• Պերսիստենտ՝ >7 օր, պահանջում է միջամտություն
• Երկարատև պերսիստենտ՝ >12 ամիս
• Մշտական՝ որոշում է կայացվել ռիթմի վերականգնում չիրականացնելու, իրականացվում է սրտի հաճախության վերահսկում

5. Ախտանշաններ

• Սրտխփոց, անհանգստություն սրտի շրջանում
• Արագ կամ անկանոն պուլս
• Շնչառության դժվարություն բեռնվածության ժամանակ
• Ֆիզիկական տոկունության նվազում
• Հոգնածություն, գլխապտույտ
• Կաթվածային էպիզոդներ
• Կարող է ընթանալ անախտանիշ և հայտնաբերվել պատահաբար

6. Ինչպես է ախտորոշվում

• ԷՍԳ (ոսկե ստանդարտ)՝ P ալիքի բացակայություն, անկանոն ռիթմ
• 24-ժամյա հոլտեր մոնիտորինգ՝ պարբերաբար դրսևորվող դեպքերում
• Էխոկարդիոգրաֆիա՝ նախասրտերի չափերը, ձախ փորոքի արտազատման ֆրակցիան, թրոմբների առկայություն
• Արյան անալիզներ՝
  • TSH, FT4՝ հիպերթիրեոզի բացառման համար
  • Էլեկտրոլիտներ, կրեատինին
  • Մակարդակման գործոններ (ՊՏԻ, ՄՆՕ՝ հակամակարդիչների ընդունման դեպքում)

7. Ժամանակակից բուժում (ESC 2020, ACC/AHA 2019)

ա) Ռիթմի վերահսկման ռազմավարություն

• Դեղորայքային կարդիովերսիա՝ պրոպաֆենոն, ամիոդարոն
• Էլեկտրական կարդիովերսիա
• Կաթետերային աբլյացիա (արդյունավետ պարոքսիզմալ ՆՖ-ի դեպքում)

բ) Հաճախության վերահսկման ռազմավարություն

• Բետա-բլոկատորներ՝ մետոպրոլոլ, բիսոպրոլոլ
• Ոչդիհիդրոպիրիդինային ԲԿԿ՝ վերապամիլ, դիլթիազեմ
• Դիգօքսին՝ սրտային անբավարարությամբ հիվանդների համար

գ) Թրոմբոէմբոլիկ բարդությունների կանխարգելում

• CHA₂DS₂-VASc սանդղակով՝ ≥1 տղամարդկանց, ≥2 կանանց մոտ՝ պերօռալ հակամակարդիչներ՝
  • Նոր ՕԱԿ՝ ռիվարօքսաբան, ապիքսաբան, դաբիգատրան
  • Վարֆարին՝ երբ այլ դեղերը մատչելի չեն (ՄՆՕ վերահսկում)

8. Հնարավոր բարդություններ

• Իշեմիկ ինսուլտ (մինչև 5 անգամ ավելի հաճախ)
• Սրտային անբավարարություն
• Այլ օրգանների թրոմբոէմբոլիա
• Կյանքի որակի անկում
• Տախիկարդիոմիոպաթիա
• Կոգնիտիվ խանգարումներ

9. Կանխարգելում

• Արյան ճնշման և մարմնի քաշի վերահսկում
• Ալկոհոլի և աղի օգտագործման սահմանափակում
• Քնի օբստրուկտիվ ապնոեի բուժում
• Վահանագեղձի հորմոնների մակարդակի վերահսկում
• Միջին ֆիզիկական ակտիվություն
• Ծխելու դադարեցում

10. Երբ դիմել բժշկի

• Սրտի անհավասար ռիթմի, սրտխփոցի զգացման դեպքում
• Օդի պակաս, հոգնածություն, գլխապտույտների դեպքում
• Երբ ՆՖ արդեն ախտորոշված է՝ բուժման վերահսկման և ինսուլտի ռիսկի գնահատման համար
• Բուժման ընթացքի վերահսկման անհրաժեշտության դեպքում (լաբորատոր, հոլտեր, դեղերի ճշգրտում)