Ի՞նչ է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսը
Գաստրոէզոֆագիալ ռեֆլյուքսը՝ ԳԷՌՀ-ն (GERD), քրոնիկական կրկնվող հիվանդություն է, որը պայմանավորված է ստամոքսի պարունակության (թթու, պեպսին, լեղի) ախտաբանական հետհոսքով դեպի կերակրափող, ինչը հանգեցնում է բնորոշ ախտանիշների (այրոց, հետհոսք) առաջացմանը և/կամ էզոֆագիտի և այլ բարդությունների զարգացմանը։
Պատճառներ և ռիսկի գործոններ
ԳԷՌՀ-ի պաթոֆիզիոլոգիան ներառում է.
• Ստորին կերակրափողային սեղմանի (ՍԿՍ) տոնուսի նվազումը՝ հիմնական մեխանիզմը
• Կերակրափողի շարժողականության խանգարումներ (թթվից դանդաղ մաքրում)
• Ստամոքսի դանդաղ դատարկում
• Ներորովայնային բարձր ճնշում
Կլինիկական նշանակալի ռիսկի գործոններ.
• Գիրություն, հատկապես որովայնային (մեծացնում է ներորովայնային ճնշումը)
• Հղիություն՝ հորմոնալ (պրոգեստերոն) և մեխանիկական փոփոխություններ
• Ծխելը՝ նվազեցնում է ՍԿՍ-ի տոնուսը
• Ալկոհոլ, շոկոլադ, սուրճ, յուղոտ և կծու սնունդ
• Որոշ դեղամիջոցներ՝ կալցիումի անտագոնիստներ, նիտրատներ, հակախոլինէրգիկ միջոցներ
• Դիաֆրագմայի կերակրափողային բացվածքի ճողվածք
Գաստրոէզոֆագիալ ռեֆլյուսքի հիմնական ախտանիշները
Ախտանիշները բաժանվում են.
Տիպիկ (էզոֆագեալ).
• Այրոց (այրոց կրծքավանդակի հետևում, հաճախ ուժեղանում է պառկած կամ ուտելուց հետո)
• Թթվային հետհոսք (թթվային պարունակության վերադարձ բերան)
Ատիպիկ (արտակերակրափողային).
• Կրծքավանդակի ցավ, որը կապված չէ սրտի հետ
• Քրոնիկ հազ
• Ձայնի խռպոտություն, հատկապես առավոտյան
• Գնդի զգացողություն կոկորդում
• Դիսֆագիա (կլման դժվարություն)
Գաստրոէզոֆագիալ ռեֆլյուքսի ախտորոշում
1. Կլինիկական գնահատում (տիպիկ ախտանիշների դեպքում).
• Դասական ախտանիշներով հիվանդներին կարելի է նշանակել ԷՊՊ-ի էմպիրիկ թերապիա առանց հետագա ախտորոշման։
2. Գործիքային մեթոդներ.
• Ֆիբրոգաստրոսկոպիա (ՖԳԴՍ)՝ խորհուրդ է տրվում հետևյալ դեպքերում.
• Մտահոգիչ ախտանիշներ (դիսֆագիա, անեմիա, քաշի կորուստ, արյունահոսություն)
• ԷՊՊ-ից էֆեկտի բացակայություն
• Տարիքը >50 տարեկան՝ նոր ախտանիշներով
• Բարդությունների կասկած (էռոզիվ էզոֆագիտ, Բարեթ)
• Կերակրափողի օրական pH-իմպեդանսաչափություն՝ «ոսկե ստանդարտ» ռեֆլյուքսի հաստատման համար կասկածելի ախտորոշման կամ նորմալ էնդոսկոպիայի դեպքում
• Կերակրափողի մանոմետրիա՝ շարժողական խանգարումները բացառելու համար (հատկապես վիրաբուժական բուժումից առաջ)
Բուժման ժամանակակից մեթոդներ
1. Ոչ դեղորայքային միջոցներ (խորհուրդ է տրվում բոլոր հիվանդներին).
• Քաշի վերահսկում
• Մահճակալի գլխամասի բարձրացում (15–20 սմ-ով)
• Քնելուց 2–3 ժամ առաջ սնունդ ընդունելուց խուսափում
• Խթանող մթերքների բացառում՝ շոկոլադ, սուրճ, անանուխ, յուղոտ սնունդ, ալկոհոլ
• Ծխելուց հրաժարվել
2. Դեղորայքային բուժում.
• Պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներ (ԷՊՊ)՝ առաջին գծի թերապիա
3. Վիրաբուժական բուժում.
• Նիսենի ֆունդոպլիկացիա (լապարոսկոպիկ)
• Ցուցումներ՝ դեղորայքի անարդյունավետություն, երկարատև թերապիայից հրաժարվել, բարդությունների առկայություն
• Մագնիսական սեղմանային իմպլանտ (LINX)
Բարդություններ և կանխարգելում
ԳԷՌՀ-ի բարդություններ.
• Էռոզիվ էզոֆագիտ (ըստ Լոս Անջելեսի դասակարգման A–D)
• Կերակրափողի ստրիկտուրաներ
• Բարեթի կերակրափող՝ էպիթելի մետապլազիա, ասոցացվում է կերակրափողի ադենոկարցինոմայի հետ
• Ասպիրացիոն թոքաբորբեր, բրոնխիալ ասթմա
Կանխարգելում.
• ԷՊՊ-ի պահպանողական թերապիա
• Ռիսկի գործոնների վերացում
• Բարեթի կերակրափողի սկրինինգ տղամարդկանց մոտ >50 տարեկան՝ երկարատև ԳԷՌՀ-ով և ռիսկի գործոններով
ԳԷՌՀ և հղիություն
Ռեֆլյուքսի հաճախականությունը հղիության ժամանակ՝ մինչև 50–80% կանանց մոտ, հատկապես II–III եռամսյակներում։
Մեխանիզմներ.
• Պրոգեստերոնի բարձր մակարդակ → ՍԿՍ-ի տոնուսի նվազում
• Ներորովայնային ճնշման բարձրացում
Ե՞րբ դիմել բժշկի
• Այրոց ≥ շաբաթական 2 անգամ, հատկապես անտացիդների անարդյունավետության դեպքում
• Ցավ կրծքավանդակում, որը կապված չէ սննդի ընդունման հետ
• Դժվարություններ կլլման ժամանակ (դիսֆագիա)
• Քաշի կորուստ, անեմիա
• Ռեցիդիվներ ԷՊՊ-ի թերապիայի դադարեցումից հետո
• Ատիպիկ ախտանիշներ (խռպոտություն, հազ, ասթմա)