Մետաբոլիկ դիսֆունկցիայով ասոցացված լյարդի ճարպային հիվանդություն (MASLD)
1. Ի՞նչ է MASLD-ը
MASLD-ը (Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease) լյարդի քրոնիկական մետաբոլիկ հիվանդություն է, որը բնութագրվում է լյարդի հյուսվածքում ճարպերի կուտակումով՝ առանց նշանակալի ալկոհոլի օգտագործման և առնվազն մեկ մետաբոլիկ դիսֆունկցիայի առկայությամբ։ Այս տերմինը փոխարինում է նախկինում օգտագործվող NAFLD-ին (ոչ ալկոհոլային ճարպային լյարդի հիվանդություն)՝ համաձայն միջազգային համախմբման (AASLD, EASL, ALEH, APASL, 2023)։
2. Պատճառագիտություն և ռիսկի գործոններ
MASLD-ի առաջացումը կապված է մետաբոլիկ խանգարումների հետ, հիմնականում՝
- Որովայնային ճարպակալում
- Ինսուլինային ռեզիստենտություն
- 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ
- Դիսլիպիդեմիա (բարձր տրիգլիցերիդներ, LDL, ցածր HDL)
- Արյան բարձր ճնշում
- Գենետիկական նախատրամադրվածություն
- Նստակյաց ապրելակերպ և անհավասարակշիռ սննդակարգ
3. Դասակարգում
- MASLD առանց բորբոքման (պարզ ստեատոզ)
- MASH (Steatohepatitis՝ բորբոքում, բալոնային դիստրոֆիա և ֆիբրոզ)
- Լյարդի ֆիբրոզ (F0-F4)
- Լյարդի ցիռոզ՝ MASH-ի հիմքով
- Լյարդաբջջային կարցինոմա (ՀՑԿ)՝ հնարավոր նույնիսկ առանց ցիռոզի
4. Կլինիկական դրսևորումներ
- 70–80%-ում՝ ասիմպտոմատիկ
- Հնարավոր է՝ թեթև հոգնածություն, ճնշում աջ ենթափորում
- Արյան լյարդային ֆերմենտների (ALT, AST) բարձրացում՝ պատահականորեն հայտնաբերված
- AST/ALT նորմալ մակարդակ՝ հատկապես MASH-ի դեպքում
5. Ախտորոշում
Հիմնական մեթոդներ՝
- Որովայնային ուլտրաձայն
- Արյան բիոքիմիա՝ ALT, AST, GGT, ALP, բիլիրուբին
- Ինսուլինի ռեզիստենտության գնահատում (HOMA-IR), լիպիդային պրոֆիլ, գլյուկոզա
Ժամանակակից ոչ ինվազիվ մեթոդներ՝
- Էլաստոգրաֆիա (FibroScan)
- Ֆիբրոտեստ, FIB-4, NAFLD fibrosis score
- ՄՌ-էլաստոգրաֆիա (սպորային դեպքերում)
- Լյարդի բիոպսիա՝ «ոսկե ստանդարտ»՝ MASH-ի և ֆիբրոզի գնահատման համար
6. Բուժում (AASLD/EASL ուղեցույցներով)
1. Ոչ դեղորայքային բուժում՝ հիմք
- Մարմնի քաշի նվազեցում ≥7–10%
- Դիետա՝ միջերկրածովյան, DASH կամ ցածր գլիկեմիկ ինդեքսով
- Կանոնավոր աէրոբիկ ֆիզիկական ակտիվություն ≥150 րոպե/շաբաթում
2. Դեղորայքային բուժում (MASH կամ ֆիբրոզ ≥F2 դեպքում)
7. Բարդություններ
- Ֆիբրոզի առաջընթաց
- Ցիռոզ և դարպասային հիպերտենզիա
- Լյարդաբջջային քաղցկեղ
- Սրտանոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկ
- MASLD-ի հետ կապված մահացություն՝ գերազանցում է լյարդային բուն պատճառներին
8. Ե՞րբ դիմել բժշկին
- Լյարդային ֆերմենտների բարձրացում
- Մետաբոլիկ ռիսկի գործոնների առկայություն (ճարպակալում, դիաբետ, դիսլիպիդեմիա)
- Ստեատոզ՝ ուլտրաձայնով կամ ՔՏ-ով հայտնաբերված
- Գաստրոէնտերոլոգի/հեպատոլոգի պլանային խորհրդատվություն հաստատված MASLD-ի դեպքում