08 Նոյեմբերի 2025, Շաբաթ

Դիսպեպսիան (հունարենից՝ dys — վատ, peptein — մարսել) — ախտանիշ կամ ախտանիշների համախումբ է, որը առաջանում է ստամոքսի և տասներկումատնյա աղու շրջանում։

 

Դիսպեպսիայի հիմնական ախտանիշները՝

• Ցավ էպիգաստրալ շրջանում
• Այրման զգացում էպիգաստրում
• Լիության կամ ծանրության զգացում ուտելուց հետո (հետճաշային հագեցվածություն)
• Վաղ հագեցվածության զգացում
• Հնարավոր են նաև սրտխառնոց, փսխում, գերբուխ

 

Դիսպեպսիայի դասակարգումը

Գոյություն ունեն դիսպեպսիայի երկու հիմնական տեսակ՝

1.    Ֆունկցիոնալ դիսպեպսիա (ՖԴ) — առանց օրգանական պատճառների։

Ռիմի IV կոնսենսուսի համաձայն՝ առանձնացվում են երկու ենթատեսակ՝

• Հետճաշային դիստրես-սինդրոմ — գերակշռում է լիության զգացումը ուտելուց հետո և վաղ հագեցվածությունը
• Էպիգաստրալ ցավի սինդրոմ — տարբեր ինտենսիվությամբ ցավ կամ այրում էպիգաստրալ շրջանում

Ախտանիշները կարող են լինել մշտական կամ ժամանակավոր։ Սննդի ընդունումը կարող է հարուցել ախտանիշների ի հայտ գալը, բայց ցավը կարող է առաջանալ նաև սոված ժամանակ։

Ֆունկցիոնալ դիսպեպսիայի ախտորոշման չափանիշներ՝ վերջին 3 ամիսների ընթացքում առնվազն հետևյալ ախտանիշներից մեկի առկայությունը՝ առանց օրգանական պատճառների՝
• Լիության զգացում ուտելուց հետո
• Վաղ հագեցվածության զգացում
• Ցավ կամ այրում էպիգաստրալ շրջանում

2. Օրգանական

 

Դիսպեպսիայի էթիոլոգիան

Ֆունկցիոնալ դիսպեպսիա՝

• Ստամոքսի դատարկման դանդաղում
• Ստամոքսի ձգմանը վիսցերալ գերզգայունություն
• Աղիքային միկրոբիոտայի փոփոխություններ
• Աղիք–ուղեղ առանցքի խանգարումներ

Օրգանական դիսպեպսիա՝

• ԳԷՌՀ (գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսային հիվանդություն)
• Էզոֆագիտ
• Գաստրիտ
• Խոցային հիվանդություն
• Չարորակ նորագոյացություններ
• Ցելիակիա
• Լեղուղիների կամ ենթաստամոքսային գեղձի քրոնիկ հիվանդություններ

 

Դիսպեպսիայի առաջացման ռիսկի գործոններ՝

• Կանացի սեռ
• Ծխախոտի օգտագործում
• ՈՍՀԲ (ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր)
• Դեպրեսիա
• Աղիքային վարակների պատմություն
• Սննդային ալերգեններ
• Helicobacter pylori-ի վարակ

 

Դիսպեպսիայի ախտորոշումը

Հետճաշային դիստրես-սինդրոմի կլինիկական չափանիշներ՝

Առնվազն հետևյալ ախտանիշներից մեկի կամ երկուսի առկայությունը շաբաթական ≥3 անգամ՝

1.    Վաղ հագեցվածություն, որը խանգարում է սննդի լիարժեք ընդունմանը
2.    Լիության զգացում ուտելուց հետո

 

Լրացուցիչ ախտանիշներ՝

• Էպիգաստրալ ցավ ուտելուց հետո
• Փքվածություն
• Գերբուխ
• Սրտխառնոց
(Ախտանիշները չեն մեղմվում դեֆեկացիայից հետո)

Ֆիզիկական զննում՝

• Կարող է հայտնաբերվել ցավ էպիգաստրում կամ աջ/ձախ ենթափորային շրջանում
• Սպեցիֆիկ նշաններ սովորաբար չկան
• Շատ հիվանդների մոտ ֆիզիկական տվյալները նորմայի սահմաններում են

Լաբորատոր և գործիքային զննում՝

1.    Helicobacter pylori-ի հայտնաբերում (բողոքների առկայության դեպքում՝ էրադիկացիայից 6–12 ամիս անց ՖԴ հավանական է համարվում)
2.    Ընդհանուր արյան քննություն
3.    Կենսաքիմիական արյան քննություն
4.    Աղիքային թաքնված արյան վերլուծություն
5.    Աղիքային ձվաբջիջների վերլուծություն
6.    ՖԷԳԴՍ
7.    Որովայնի օրգանների ՈՒՁՀ
8.    Անհրաժեշտության դեպքում՝ ՀՏ, ՄՌՏ և այլ հետազոտություններ ըստ ցուցումների

Դիֆերենցիալ ախտորոշում

Մեծ նշանակություն ունեն «զգուշացնող» նշանները՝
• Տենդ
• Քաշի կորուստ
• Արյուն կղանքում
• Դիսֆագիա
• Անեմիա
• Լեյկոցիտոզ
• Բարձրացված ԷՍՊ
• Տարիք >60

Օրգանական դիսպեպսիային բնորոշ են գիշերային և զարգացող ախտանիշները։ Ֆունկցիոնալ դիսպեպսիան ուղեկցվում է նորմալ լաբորատոր/գործիքային տվյալներով։

Դիսպեպսիան կարող է առաջանալ նաև՝

• Հղիության ժամանակ
• Որոշ դեղամիջոցների ընդունման արդյունքում (ՈՍՀԲ, հակաբիոտիկներ և այլն)
• Շաքարային դիաբետի դեպքում
• Երիկամային անբավարարության պարագայում

 

Դիսպեպսիայի բուժումը

Ընդհանուր մոտեցումներ՝

• Վստահելի հարաբերությունների ձևավորում բժշկի և պացիենտի միջև
• Դիետայի կարգավորում՝ հագեցած ճարպերի, սուր համեմունքների, սուրճի, թեյի, գազավորված ըմպելիքների սահմանափակում
• Վատ սովորություններից հրաժարում
• ՈՍՀԲ-ի դադարեցում
• Հոգեթերապիա

Դեղաբանական բուժում՝

• Էպիգաստրալ ցավի սինդրոմի դեպքում՝ պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորներ
• H. pylori-ի դրականության դեպքում՝ էրադիկացիոն թերապիա
• Պրոկինետիկներ՝ մետոկլոպրամիդ, դոմպերիդոն
• Հակադեպրեսանտներ՝ ամիտրիպտիլին, վենլաֆաքսին, միրտազապին
• Անքսիոլիտիկներ՝ ըստ ցուցումների