04 Փետրվարի 2026, Չորեքշաբթի

Ի՞նչ է պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը

Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը (ՊՁՀ) քրոնիկական էնդոկրին խանգարում է, որն արտահայտվում է ձվազատման խանգարումներով, հիպերանդրոգենիայի առկայությամբ և ձվարանների կառուցվածքային փոփոխություններով։
 

Պատճառներ և ռիսկի գործոններ

ՊՁՀ-ի էթոլոգիան ամբողջությամբ ուսումնասիրված չէ։

Հիմնական մեխանիզմներն են՝

•    Հիպոթալամուս-հիպոֆիզային համակարգի դիսֆունկցիա
•    Ինսուլինռեզիստենտություն և հիպերինսուլինեմիա
•    Գենետիկ նախատրամադրվածություն
•    Գերքաշություն (հատկապես՝ վիսցերալ տիպի)
•    ԼՀ/ՖՍՀ հարաբերակցության բարձրացում
•    Երկարատև անովուլյացիա, ցիկլի խանգարումներ

Ռիսկի գործոններ՝

•    Մանկական տարիքում արտահայտված, կենտրոնական գիրություն
•    Ընտանեկան անամնեզ՝ ՊՁՀ կամ 2 տիպի շաքարային դիաբետ
•    Մետաբոլիկ սինդրոմ
 

Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի դասակարգումն ու ձևերը

ՊՁՀ ախտորոշվում է Ռոտերդամի չափանիշներով՝ առնվազն 2 հատ այս 3-ից՝

1.    Օլիգոմենոռեա կամ անօվուլյացիա
2.    Հիպերանդրոգենիայի կլինիկական կամ լաբորատոր նշաններ
3.    Պոլիկիստոզ ձվարանների ուլտրաձայնային պատկեր

Ֆենոտիպեր՝

•    A ֆենոտիպ (դասական ՊՁՀ) — անովուլյացիա + հիպերանդրոգենիա + պոլիկիստոզ ձվարաններ
•    B ֆենոտիպ — անովուլյացիա + հիպերանդրոգենիա (առանց պոլիկիստոզի ՈւՁՀ տվյալների)
•    C ֆենոտիպ (օվուլյատոր ՊՁՀ) — հիպերանդրոգենիա + պոլիկիստոզ ՈւՁՀ, բայց պահպանված ձվազատում
•    D ֆենոտիպ (անանդրոգենային) — անովուլյացիա + պոլիկիստոզ ՈւՁՀ առանց հիպերանդրոգենիայի
 
Ախտանիշներ

•    Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ (հազվադեպ, անկանոն, կամ բացակա դաշտաններ)
•    Անովուլյացիա, անպտղություն
•    Հիրսուտիզմ
•    Ակնե, սեբորեա, ճարպոտ մաշկ
•    Կենտրոնական գիրություն
•    Ինսուլինռեզիստենտություն
•    Հուզական խանգարումներ՝ դեպրեսիա, տագնապ, ՍՌՌ (սոմատոֆորմ ռեակցիաներ)
 

Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի ախտորոշումը և բուժումը

Անամնեզի, կլինիկական զննման, լաբորատոր և գործիքային տվյալների հիման վրա։ Անհրաժեշտ է բացառել այլ էնդոկրին խանգարումներ։

 

Ախտորոշման հիմնական մեթոդներ՝

•    Հորմոնալ քննություն
•    Ածխաջրային փոխանակության գնահատում
•    Փոքր կոնքի օրգանների ՈւՁՀ
 

Բուժում

Բուժման տակտիկան ընտրվում է՝ հաշվի առնելով տարիքը, վերարտադրողական նպատակները, կլինիկական պատկերն ու մետաբոլիկ ֆոնը։

Հիմնական ուղղություններ՝

1.    Կենսակերպի փոփոխություն

o    Քաշի նվազեցում՝ ՀՄԻ բարձր լինելու դեպքում (5–10% քաշի կորուստ կարող է վերականգնել ձվազատումը)
o    Մարմնամարզություն

2.    Դեղորայքային բուժում

o    Հորմոնալ թերապիա
o    Ինսուլինռեզիստենտության դեմ դեղեր (օր.՝ մետֆորմին)
o    Հակաանդրոգենային բուժում՝ հիրսուտիզմի դեպքում
o    Ձվազատման ինդուկտորներ՝ հղիության պլանավորման ժամանակ
 

Բարդություններ և կանխարգելում

Բուժման բացակայության դեպքում ՊՁՀ կարող է առաջացնել՝

•    Անպտղություն
•    Գիրություն, մետաբոլիկ սինդրոմ
•    Շաքարային դիաբետ 2 տիպ
•    Սիրտ-անոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկ
•    Էնդոմետրիումի հիպերպլազիա և քաղցկեղ

Կանխարգելում՝

•    Նորմալ քաշի պահպանում
•    Դաշտանային ցիկլի վերահսկում
•    Ժամանակին հորմոնալ շտկում
•    Ածխաջրային փոխանակության մշտադիտարկում
 

Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշն ու հղիությունը

ՊՁՀ-ը անօվուլյատոր անպտղության առաջատար պատճառներից է։
Սակայն քաշի կարգավորման և կոմպլեքս բուժման դեպքում բնական հղիության հավանականությունը զգալիորեն աճում է։ Անարդյունավետության դեպքում՝ ձվազատման ինդուկցիա, ԱՊՊ (ԷԿՈ)։
 
Ե՞րբ դիմել բժշկի

•    Դաշտանների հազվադեպություն, անկանոնություն կամ բացակայություն
•    Ակնեի, մազակալման ուժեղացում
•    Բեղմնավորման խնդիրներ