20 Դեկտեմբերի 2025, Շաբաթ

Երկաթ-դեֆիցիտային անեմիան (երկաթ պակասորդային սակավարյունություն, ժողովրդական լեզվով՝ երկաթի պակասը արյան մեջ) հեմոգլոբինի և/կամ էրիթրոցիտների քանակի նվազում է արյան միավոր ծավալում։ Այն հանդիսանում է միկրոցիտար և հիպոքրոմ անեմիա։ Երկաթի պակասի հետևանքով խանգարվում է հեմոգլոբինի սինթեզը, ընկճվում է էրիթրոպոեզը, ինչի հետևանքով հյուսվածքներում զարգանում են հիպօքսիկ և սնուցման խանգարումներ։

Ռիսկի գործոններ

•    Մանկահասակ երեխաներ
•    Հղիություն և կրծքով կերակրման շրջան
•    Բուսակերություն
•    Որոշ դեղամիջոցների ընդունում (օր.՝ ՈՍՀԲ, ԻՊՊ)
•    Պոլիմորբիդ հիվանդություններ

 

Պատճառագիտություն

Երկաթ-պակասորդային սակավարյունության հիմնական պատճառը երկաթի պահանջարկի և մատակարարման միջև անհավասարակշռությունն է։

Հիմնական պատճառներ՝

1.    Երկաթի անբավարար ընդունում՝

• Չբալանսավորված սննդակարգ
• Բուսակերություն

2.    Արյան կորուստ՝

• Քթային
• ՍՏԱ համակարգի
• Արգանդային
• Երիկամային
• Ներանոթային հեմոլիզ

3.    Երկաթի ներծծման խանգարում՝

• Ատրոֆիկ գաստրիտ
• Ցելիակիա
• Գաստրէկտոմիա
• Դեղորայք (օր.՝ ԻՊՊ)

4.    Երկաթի պահանջարկի բարձրացում՝

• Մանկական տարիք
• Հղիություն
• Լակտացիա

 

Գանգատները երկաթ-պակասորդային սակավարյունության ժամանակ

Սկզբնական փուլում գանգատները կարող են բացակայել։ Հետագայում կարող են դիտվել երկաթի պակասի հետևյալ նշանները՝

• Ընդհանուր թուլություն, հոգնածություն
• Մաշկի գունատություն
• Սրտխփոց, հևոց ֆիզիկական ակտիվության ժամանակ
• Գլխապտույտ, գլխացավեր
• Ուշադրության և կենտրոնացման անկում
• Փորկապություն կամ փորլուծություն
• Համի աղավաղում
• Անգուլյար ստոմատիտ
• Եղունգների դիստրոֆիկ փոփոխություններ

 

Ախտորոշում

Կլինիկական տվյալներ՝

• Մաշկի և լորձաթաղանթների գունատություն
• Վերջույթների սառնություն
• Մազերի և եղունգների սնուցման խանգարումներ
• Սրտային անբավարարության նշաններ

Լաբորատոր քննություն՝

• Հեմոգլոբին < 120 գ/լ (կանանց), < 130 գ/լ (տղամարդկանց)
• MCV < 80 fL
• MCHC < 31%
• Ֆերիտին < 15 մկգ/լ
• Շիճուկային երկաթը՝ իջած
• Տրանսֆերինի սատուրացիա < 15–20%
• Բարձրացված TIBC (ընդհանուր երկաթկապող ունակություն)
• Ռետիկուլոցիտներ՝ նորմալ կամ բարձր՝ արյունահոսության դեպքում

Նշում.

• Բորբոքման պայմաններում ֆերիտինի մակարդակը կարող է արհեստականորեն բարձր լինել՝ անհրաժեշտ է որոշել ՑՌՊ
• Հեմոգլոբինի բարձր մակարդակը հնարավոր է՝ ծխախոտամոլության, խրոնիկ հիպօքսիայի, բարձրադիր գոտում բնակության դեպքում

Լրացուցիչ հետազոտություններ հաստատված ԵԴԱ-ի դեպքում

• Էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիա
• Կոլոնոսկոպիա
• Գինեկոլոգի խորհրդատվություն
• Վահանագեղձի ֆունկցիայի ստուգում
• IgA anti-EmA և IgA anti-TTG՝ ցելիակիան բացառելու համար

 

Երկաթ-դեֆիցիտային անեմիայի բուժումը

 

ա. Պատճառագիտական բուժում

Հիմնական հիվանդության հայտնաբերում և բուժում։

բ. Սննդակարգ

Երկաթով հարուստ սննդամթերք՝

• Տավարի միս, հավ, ձուկ
• Բանջարեղեն, բջջանյութով հարուստ մթերք
• Վիտամին C պարունակող մթերքներ՝ նպաստում են երկաթի ներծծմանը
• Խուսափել կաթնամթերքից, սուրճից, թեյից, գազավորված ըմպելիքներից՝ ընդունել երկաթի պրեպարատից 4 ժամ առաջ կամ հետո

գ. Դեղորայքային բուժում

Պերօրալ պրեպարատներ՝

• Առաջարկվող դեղաչափ՝ 150–200 մգ էլեմենտար երկաթ/օր
• Ավելի մեծ քանակը ներծծումը չի բարձրացնում

Օրինակներ՝

• Երկաթի սուլֆատ՝ 325 մգ × 2–3 անգամ/օր
• Երկաթի ֆումարատ՝ 324 մգ × 2 անգամ/օր
• Երկաթի գլյուկոնատ՝ 300 մգ × 2–3 անգամ/օր

Հնարավոր է փորկապություն՝ անհրաժեշտ է հեղուկների բավարար ընդունում, բջջանյութ, որոշ դեպքերում՝ ԻՊՊ

Պարէնտերալ պրեպարատներ՝

Ցուցում են՝

•    Հաբերի անհանդուրժողականություն
•    Աղիների ներծծման խանգարում
•    Խրոնիկ արյունահոսություն
•    Երկաթի բարձր պահանջարկ, երբ պերօրալ ձևերը անարդյունավետ են

դ. Երկաթի պահուստների համալրում

Բուժման նվազագույն տևողությունը՝ 3 ամիս

ե. Հակառեցիդիվային մոտեցում

Պարբերաբար հսկողություն, պատճառի վերահսկում

Դինամիկ հսկողություն

• Հեմոգլոբինի նորմալացումից հետո՝ 3 ամիսը մեկ 1 տարվա ընթացքում
• Կայուն ընթացքի դեպքում՝ 6 ամիսը 1 անգամ
• Երկաթի պահուստների լրացում՝ հեմոգլոբինի շտկումից 4 շաբաթ անց